Tomaten: van Zaad tot Plant

Wat is er toch gebeurt met de tomatenzaadjes van Discutafel waar ik begin februari over schreef? Vijf soorten had ik gewonnen: een rode Marzano2, gele perziktomaat Wapsipinicon, middelgrote gele Wendy, mini gele Goldkirsch en Russian Black.

Vleestomaten Marmande en Liguria, balkontomaat Maja en ‘n middelgrote rode Bolstar Grande had ik zelf gekocht. Daardoor had ik in totaal negen (!) soorten tomaten om op te kweken. Een hele uitdaging.

Vol enthousiasme heb ik gezaaid, twee bakjes vol met hoop.

Dagelijks sproeien en ze werkelijk de grond uitkijkend. Het is bijna niet voor te stellen, maar zo zagen de plantjes eruit die in maart uit de tomatenzaadjes tevoorschijn kwamen.

Kleine ielige sprietjes die de naam tomatenplant nog niet verdient hadden.

Door stug volhouden, verschillende keren verplanten en water geven (en natuurlijk veel aandacht) zijn ze uitgegroeid tot volwaardige planten.

Van elke soort is het me gelukt om minstens één exemplaar in de kas te krijgen en daar ben ik best trots op. Dat verplanten in de kas is in mei gebeurt. Ik had de kas leeggeruimd en bemest met compost en verse aarde.

Van links naar recht: Wapsipinicon, Russian Black, Liguria en Marmande. Ervoor heb ik aan de rechterkant twee Aubergines staan en links twee pepertjes (F1 gekochte planten).

Vanaf toen kwamen de kas zorgen. Water geven. Dieven. Omhoog leiden.

Daarvoor heb ik een constructie bedacht met twee oude plankjes die ik precies op maat gezaagd heb zodat ze op anderhalve meter in de kas hangen. Zes van de negen planten zijn ook daadwerkelijk zo groot geworden.

Russian Black tomaat
Russian Black die, zoals z’n naam zegt, een zwarte tomaat zal worden. Ik ben benieuwd!

Door al die tijd en aandacht die ik ze geef ben ik nu met hart en ziel betrokken. Ieder beestje dat de plant wil aanvallen bekijk ik met argwaan. Als ik lieveheersbeestjes vind, breng ik ze voorzichtig naar de kas om ze vlakbij luizen te zetten.

Bang voor de gevreesde Phytophthora bekijk ik elke dag de planten. ‘s Morgens en ‘s avonds. Ik lees op de blog van Diana’s mooie moestuin, een ervaren tuinierster met een leuke stijl van bloggen, alles over tomaten.

Daar vond ik ook de uitleg over het probleem dat één plant had: de Marzano2. Het doet pijn als je na zoveel investeringen ziekte bij een van de tomatenplanten ontdekt.

Gelukkig bleek het Neusrot te zijn. Niet leuk maar een oplosbaar probleem. Mijn “zieke” plant kan niet genoeg water opnemen. Ik moet zorgvuldiger water geven en heb ook een klein beetje bemest zodat er wat meer Calcium in de grond komt.

Nu is het afwachten.

Geen enkele tomaat is al aan het verkleuren, nog even geduld….

De rode Marzano2, de middelgrote gele Wendy en de oranje Liguria. De Marzano2 heb ik ook nog buiten in een pot staan om te kijken of het in de buitenlucht ook goed doet. Met het huidige weer gaat ‘t prima.

Oogst Drogen met een Voedseldroger

Langzamerhand begint de oogst van groenten en fruit groter te worden op ons terrein. Veel komt meteen op tafel. Gezonde salades, broccoli met erwtjes in een groenteomelet of in de vele smoothies die ik drink.

Maar wat doe ik met het teveel?

Soms kijk ik dan in ‘t oude Kook en HuisHoudBoek voor het Platteland van mijn oma. Daarin staan, in prachtig oud Nederlands, tips en trucks. Hier en daar is het wel flink veroudert, daardoor gebruik ik het vooral als inspiratie en de gevoelsmatige link met m’n oma.

Mijn oma was 65 jaar toen ik geboren werd. Gelukkig is ze wel 93 geworden. Tot het einde zelfstandig blijven wonen behalve de laatste 3 maanden. Altijd veel bewondering voor haar gehad. Op deze foto ben ik pas geboren en lig ik in haar armen terwijl mam toekijkt.

In dit boek staat naast jam maken en wecken ook het drogen van voedsel. Voor mij een “nieuwe” techniek maar eigenlijk rakel ik een eeuwenoude techniek op zodat ik in de winter ook nog voedsel uit eigen tuin kan eten.

Op de site van Claudia Kuyken: Wecken Online is een speciaal hoofdstuk over voedsel drogen. Daar heb ik heel erg veel informatie vandaan gehaald.

Vorig jaar heb ik daarom een Excalibur voedseldroger aangeschaft. In ons Nederlandse klimaat is het niet altijd makkelijk om bijvoorbeeld tomaten te drogen. Voordat ze droog worden, zijn ze al beschimmeld. En dat is niet de bedoeling.

Mijn droogoven Excalibur met 4 lades – temperatuur van 35 tot 74 C voor gelijkmatig drogen. Je kunt de lades ook draaien – maakt weinig geluid – we hebben zonnepanelen, dus stroom zat.

De belangrijkste oogst om op deze manier te bewaren was vorig jaar mijn appeltjes. Nadat het klokhuis uit de appel was gehaald, sneed ik plakken van 5 mm. Zonder te schillen. Wel sprenkelde ik er een beetje citroensap over. Dat voorkomt dat het bruin wordt. Vervolgens op het droograam leggen en na 10 uur bij 55 C had ik een potje gedroogde appeltjes.

Ze krimpen wel enorm.

Eén aangebroken pot heb ik nog staan. Ze zijn nog steeds goed en lekker. Ik gebruik het in de muesli maar ook als snackvoer in plaats van snoep.

Dit jaar ben ik begonnen met drogen van kruiden en theeplanten. Voor mijn Calendulazalf heb ik droge lintblaadjes nodig en dat gaat snel en makkelijk in de droogoven.

Het prettige van drogen is dat in tegenstelling tot diepvriezen je geen energie meer nodig hebt voor het bewaren.

Gedroogde Rode klaver, Kamille en Lindebloesem om thee van te maken.

Een van de verrassingen bij het drogen is het maken van fruitleer. Dat is gepureerd fruit, bijvoorbeeld aardbeien, dat je uitstrijkt op een anti-plak velletje en een dag laat drogen bij 50 C. Heerlijk gezond snoep.

Op mijn lijst om nog te gaan proberen is het eigen gemaakte bouillonpoeder. Hiervoor droog je prei, wortel, ui, bieslook, tijm, munt, rozemarijn, selderij en pepertjes. Dan maal je dit fijn met zout, en een theelepel korianderzaad. Stop in een gesteriliseerde pot om te bewaren.

Voor een heel apart recept om boerenkool (kale) te verwerken, ga naar de Engels-talige site van David Huang: A stupendously healthy “snack cracker”

*** Een tip die ik na aanleiding van deze blog kreeg van een Amerikaanse vriendin: In de zomer drogen in een auto die in de zon staan! Maak een klein frame met gaasdoek en leg het (niet in de zon) in de auto.

Kruidenzeep uit eigen Tuin

Behalve dat ik zelf zilverklei workshops geef, neem ik ook graag deel aan een workshop. Je leert altijd zoveel, ondanks dat het niet in je eigen werkveld is.

Afgelopen maart was ik daarom in Utrecht om een zeepworkshop te volgen, bij Werfzeep. Ze zitten in een prachtig verzamelcomplex met andere kleine bedrijven die handwerk en kwaliteit hoog in ‘t vaandel hebben.

Roeren in ‘t keteltje met oliën en loog zodat het verzepingsproces op gang komt.

Samen met mijn schoonzus hebben we acht stukken zeep gemaakt. Na zes weken werd onze heerlijk ruikende zeep via de post bezorgd.

Meer zelf producten kunnen maken is een rode draad geworden in mijn leven. Ik vind het leuk om vanuit de basis te creëren. Het zal mijn creatieve gen wel zijn.

Zeep kun je maken met plantaardige oliën die je met behulp van natronloog laat verzepen. Ik ga hier geen lesje zeep maken schrijven omdat dat door verschillende mensen veel beter is gedaan. “Alles over zeep maken” en “soapguild.org” zijn mijn favorieten.

Kamile (links) en Calendula net voor ik ga oogsten om te gebruiken in extract en olie voor de zeep.

Wel laat ik je een paar foto’s zien van de 2e keer dat ik in mijn eigen keuken cold process zeep gemaakt heb. (In de zeepmaakwereld worden veel Engelse termen gebruikt)

Ik wilde zeep maken van geneeskrachtige planten uit mijn eigen tuin. Calendula groeit uitbundig en ook kamille was ruim voorradig dus de keuze was snel gemaakt.

De ingrediënten van mijn zeep: Dennen-zonnebloemolie, Calendula-kokosolie en Calendula-olijfolie klaar om te gaan gebruiken. Plus nog een beetje cacaoboter voor extra verzorgende zeep. Verder zie je de zeer belangrijke thermometer om het proces goed te laten verlopen, caustic soda, kamille-extract en etherische oliën.
Nadat alles goed vermengt is op de juiste temperatuur wordt het in een bakpapier bekleed bakje gegoten. Het moet ‘n dag staan om uit te harden. Dan kan ik ‘t uit de vorm halen en in mooie stukken snijden. Vervolgens zes weken drogen om het verzepingsproces zijn tijd te geven.

Mocht je ook geïnteresseerd zijn in zeep maken, kijk dan op de site van Werfzeep voor het Zeepboek of een zeepworkshop. Woon je in Nijmegen? Dan kun je de heerlijke zeepjes bij Marieke van Druk & Vorm kopen.

Mijn lieve schoonzus tussen alle potten en pannen van Werfzeep 🙂

Vlaai Bakken, ofwel ‘t Verwerken vd Inmaak

Wat kun je met de overvloed van Moeder Aarde? In de herfst is er een niet aflatende stroom van rijpe producten. Het bewaren en inmaken zorgt ervoor dat je in de winter en voorjaar daar ook nog van kunt genieten.

Het geeft mij veel voldoening als ik de kelderkast induik en er bijvoorbeeld met een pot appelmoes uitkom voor bij het eten.

Helga's voorraad in de kelderkast

Of kruisbessen voor de “staekbeere”vlaai.

Nu ik dit hier zit te schrijven heb ik een lekker stukje om op te eten, heerlijk!

Kruisbessenvlaai met citroenschuim
Kruisbessenvlaai met citroenschuim net uit de oven.

Sinds ik het vlaai maken ontdekt heb weet ik dat ik dit jaar meer vlaaivullingen ga inmaken. Pruimen, kersen, rabarber, kruisbessen en kweepeermoes.

Mijn favoriete recept komt uit het boekje Vlaaien Bakken van Netty Engels-Geurts. Het is gedrukt in 1978 en staat vol heerlijke recepten. Zij gaan uit van 30 cm vlaaivormen maar omdat ik alleen twee 24 cm vormen heb, is het recept wat ik gebruik aangepast voor deze maat.

Voor het deeg van twee vlaaien heb ik nodig:

– 300 gram (spelt)bloem
– 7 gram gist (droog)
– 120 ml melk
– 2 eidooiers (‘t wit kun je dan gebruiken voor schuim van te maken)
– 20 gram suiker
– 3 gram zout
– (+ eventueel 20 gram boter)

Eerst maak ik de gist met een beetje lauwwarme melk aan. Vervolgens meng ik alles in een kom. Dit deeg laat ik rijzen tot het verdubbeld is, meestal duurt dit een uurtje. Dan verdeel ik het deeg in twee delen en rol het uit met de deegroller tot ronde lappen die de vorm bedekken. Dit laat ik weer een half uurtje rijzen.

Dan prik ik er met een vork gaatjes in en beleg het met mijn fruit van keuze. Vervolgens komen daar de kruimeltjes op die ik maak van een mengsel van 100g bloem/60g boter/60g suiker.

Rabarbervlaai met kruimeltjes
Dit is de rabarbervlaai met kruimeltjes vlak voordat ie de oven in gaat.

Het wordt gebakken in een voorverwarmde oven op 220C zo’n 25 tot 30 minuten.

Smakelijk!

Bij een kersenvlaai past een latjes afwerking het beste. Je maakt iets meer deeg en vlecht een structuur.

Vitamine voor de oren

Sinds kort luister ik naar de podcast Discutafel van Ivonne Smit. Dit is een internet radio programma over ecologisch tuinieren en permacultuur. Vitamine voor de oren 🙂

Ik luister er ‘s avonds naar, terwijl ik zit te haken, om meer te weten te komen over de permacultuur gemeenschap van Nederland. Ivonne bezoekt vaak beurzen of tuindagen en maakt daar dan een verslag van. Best wel handig als je, zoals ik, in het zuiden van ‘t land woont en geen zin hebt om zover te rijden. Ik ben nog bezig met de afleveringen terug te luisteren die ze vorig jaar heeft gemaakt. Ze zijn nog steeds relevant.

In de aflevering van 14 februari was ze op bezoek bij moestuinvereniging VTV Dongenseweg uit Tilburg. Die hadden in 2018 een tomatentest gedaan met zaadvaste rassen. Tomaten zijn favoriet bij mij, en ik was dan ook bijzonder in mijn nopjes toen ik vijf tomatensoorten won in de weggeef actie van aflevering 34.

Gewonnen heirloom tomatenzaadjes

De zaadjes kwamen aan in een vrolijk helder oranje envelop. Op een creatieve manier gevouwen zodat ze goed beschermd waren. Natuurlijk met een uitgebreide brief erbij met de ras beschrijving. Dank je wel Ivonne en VTV Dongenseweg!

Nu wordt het wel tijd dat ik de ruimte voor tomaten wat groter ga maken. Ik heb wel een koude kas maar dat gaat me niet lukken om alle tomaten soorten daarin weg te zetten.

Wat nu? mmmmm…..

In onze houten loods stond een oud schommelbed dat we ooit kregen van vrienden. We zetten het elk jaar weer op. De keren dat we erop liggen zijn echter op één hand te tellen. Tijd om daar eens een upcycle actie op toe te passen.

schommelbed met buizen frame
Het buizenframe met op de grond het bed wat erin kan hangen.

Met het buizen frame moet ‘t goed mogelijk zijn om een overkapping te maken voor een van mijn permanente bedden. Het zijn verschillende onderdelen die je met een eenvoudig kliksysteem in elkaar kunt schuiven.

buizen frame schommelbed

Uiteindelijk heb ik twee rechte elementen van het ijzeren bedframe doormidden gezaagd. Drie delen heb ik gebruikt om het frame van 200 cm naar 250 cm te verlengen. Nu hoef ik alleen nog een doorzichtig stuk plastic te vinden om het afdakje erop te maken. Hier kan ik zeker tien tomatenplanten kwijt.

Wel nog even tot maart maart wachten voordat ik ga zaaien, ondanks ‘t mooie weer!

Terras afbakening wordt Koude Platte Kas

Koude kas in de winter

Het verzinnen van nieuwe oplossingen voor materialen die ik red van de afvalstroom vind ik leuk. Zo heb ik afgelopen maand 9 palissade bandjes gekregen. Dat zijn betonnen strips van één meter lang die je kunt gebruiken als afzetting bij borders of terras.

Deze waren erg mooi met rondingen en niet te breed. Ze zijn wel loodzwaar. Justin, de vorige eigenaar, heeft ze in mijn busje getild. Tijdens het opladen kwamen we er achter dat bij 9 bandjes mijn autootje wel erg doorzakte aan de achterkant. Toen zijn we maar gestopt met laden.

Daarom moest ik erg voorzichtig zijn met uitladen toen ik ze ging verwerken. Ik wil geen nieuwe hernia oplopen zoals vorig jaar! Met een steekwagen heb ik ze naar de plaats van bestemming gemanoeuvreerd.

Dat is recht voor mijn tuinkas. Ik wil twee koude bakken bouwen met 4 enkel glas ramen die uit ons huis kwamen tijdens de verbouwing.

Met een steekschop had ik sleuven in het groene gras gegraven. Vervolgens heb ik de palissade bandjes in carré verwerkt zodat de ramen er precies op kwamen te liggen.

Nu werd het tijd om het gras verder om te spitten en de pollen los te schudden en op de kop terug te leggen. De wormen en micro-organismen gaan wel zorgen voor de vertering. In elke bak is een zak met potgrond verdeelt. Door het heerlijke weer kon ik me niet beheersen en heb ik al gezaaid. In een koude kas gaat dat gelukkig.

Dit hergebruik van materialen die voor anderen afval zijn is ook een vorm van creativiteit. Een vorm die mij een ontzettend voldaan gevoel geeft. Op deze basale manier wordt mijn creativiteit heel concreet. Het is een fantastische vorm om met mijn handen in de grond te wroeten. Houdt me geaard.

Citroenplant uit Zaad – deel 1

Citroenen gebruik ik heel vaak. Geraspt in aromatische citroenkoekjes. Als sap op appels om te voorkomen dat ze bruin worden. Ingemaakte citroen in het zout voor bij een Marokkaans tajine recept. Heerlijk frisse citroenlimonade.

Ik zou ze heel graag in mijn tuin hebben staan.

Het zijn echter planten die uit het middellandse zee gebied komen en hier niet in de volle grond kunnen overleven. Toch wil ik het een keer proberen om uit zaad een plant op te kweken. Het wordt dan een kuipplant die in de zomer buiten kan staan.

Gelukkig vond ik een citroen zaai handleiding online. In het kort komt het hier op neer:

De pitjes uit een biologische citroen een dag in water laten weken. Vervolgens met een scherp mes het buitenste schilletje eraf peuteren. Dat is een precies werkje. Ik doe dit om de kiem kansen te vergroten. Het kiemtopje zou anders door dat kleverige velletje heen moeten breken.

Het pellen van citroenzaadjes

Vervolgens worden de naakte zaadjes in een klein champignonbakje gezaaid met wat potgrond. Dit bakje heb ik in een minikastje op de vensterbank boven de verwarming neer gezet. Citroenzaadjes ontkiemen bij temperaturen van 22 tot 25 C.

Na drie weken piepte het eerste zaadje boven de grond. Hoera!

Mini citroenplantje

Met een juweliers-vergrootglas heb ik met mijn telefoon een foto gemaakt. Blij als ik was met dit eerste prille begin van een citroenplant.

Na een week waren van de 16 zaadjes er 13 gekiemd. Tijd om te verplanten naar een grote pot zodat ze wortels kunnen gaan ontwikkelen. Die potjes zet ik dan weer in een groter tuinkastje. Ze staan nog steeds bij de verwarming op mijn vensterbank.

Tony, onze brutale kater, moest zo nodig even testen of het tuinkastje zijn gewicht wel kon dragen!
Helder groen straalt dit kleine citroenplantje me tegemoet. Ik ben benieuwd naar hun toekomst.

Nachtvorst of Het risico van de Eerste zijn…

Veertien Februari, de eerste warme, zonnige voorjaarsdag. Overal in onze tuin piepte de Crocussen hun lieftallige hoofdjes op. Vol overgave opende ze hun paarse bloempjes naar de warme zon. Zelfs de bijen kwamen al weer tevoorschijn.

Maar in de nacht daalde het kwik tot onder nul en creëerde witte randen om al het overmoedige groen dat te voorschijn was gekomen.

De vlierbes, Sambucus nigra, ijs omrand.

Op de tere bloemetjes was een ijslaag neergedaald.

Ze zijn echter sterker dan ze doen vermoeden. Een van hun strategieën is het stijf sluiten van de bloemknoppen zodra de zon ondergaat.

Dan zijn ze opgewassen tegen het ijs.

Elk jaar weer verbaas ik me over de veerkracht van deze tere bloempjes. Samen met de sneeuwklokjes zijn ze de voorbode van een nieuw groei jaar.

Zo voelt dat ook voor mezelf. Af en toe laat ik weer wat van me zien. Als de lucht nog koud voelt, sluit ik de luiken en wacht nog even totdat het echt lente wordt.

Maan

Een totale maansverduistering met goed weer komt niet zo vaak voor. Dus stapte ik op maandagmorgen 21 januari heel vroeg uit bed om dit fenomeen vast te leggen. Aangezien het wel 7 graden onder nul was, toch maar de ski kleding aangedaan.

Het was niet gemakkelijk in de koude omstandigheden om de goede instellingen te vinden. Toch ben ik tevreden over het resultaat. Het is het beste dat ik met mijn camera kan bereiken.

De vrieskou bleef aan en de hele dag was het strak blauw weer. Daardoor was ik extra gemotiveerd om er ‘s avonds nog een keer op uit te trekken. Deze keer om de Maans-opgang te fotograferen. Omdat de maan op het dichts bijzijnde punt staat is zij extra groot. Dit wordt het Epigeum genoemd.

Opkomende Maan over het kerkdorp Beesel in Limburg.

De Maan is inspiratiebron geweest voor mijn Moonlit serie. Daar vertel ik meer over op de Moonlit-pagina van La Leipsig Jewels.

Mister Blue, ‘n starter voor Zuurdesembrood

Vandaag heb ik weer zuurdesembrood gemaakt. Deze keer is het erg goed gelukt. Yes! Mijn starter, dat wat het brood doet rijzen, is “alive & kicking”.

Leren zuurdesembrood maken is een soort van materiaalonderzoek. Een starter is een levend wezen. Ik heb hem zelfs een naam gegeven: Mister Blue.

Wekelijks verzorg ik hem met een paar lepels meel en wat lauw warm water. Vervolgens laat ik het een paar uur in de warme keuken staan en roer af en toe goed met een houten lepel. Dan gaat hij bubbelen, er komt koolzuur vrij. Een teken dat hij goed actief is. Vervolgens gaat hij een week de ijskast in, waar de micro-organismes in ruststand gaan.

(Op de site van de Bisschopsmolen staat een goed zuurdesemstarter recept.)

Ik heb Mister Blue wel eens drie weken vergeten. Stiekem was ik toen bang dat hij dood was gegaan. Maar nee hoor! Hij kon meer hebben dan ik dacht. Wat hij dan wel doet, is een helder vloeistof afscheiden aan de bovenkant. Dat giet je af en vervolgens, hup, weer meel en water erin om op te starten. Als ie fris zuur smaakt en diep fruitig ruikt is hij helemaal gezond.

Vorig jaar heb ik een dagworkshop broodbakken gevolgd bij Evi van de www.bakster.nl. Dat was zeer waardevol om de fijne kneepjes van ‘t vak te leren. En super gezellig omdat ik samen met mijn zus ben gegaan.

In de workshop werkplaats. De rechterkolom is het zuurdesembrood recept.
Alle ingrediënten mengen aan de hoge houten tafel.

Het wekelijks bijhouden, en ‘t bakken van het zuurdesembrood, maakt dat ik mijn starter nu echt heb leren kennen. Ik behandel hem als een klein actief vriendje dat me helpt om gezond brood te maken. En dat van alleen maar meel, water en een beetje zout!

Wil je het ooit zelf proberen, kom dan wat starter bij me halen.
Ik deel Mister Blue graag met je.